Vlaanderen, Nederland en Noordrijn-Westfalen steunen binnenvaart op afstand in gezamenlijke verklaring

Op 5 oktober ondertekenden de regeringen van Vlaanderen, Nederland en Noordrijn-Westfalen tijdens de Port Summit in Meise een gezamenlijke verklaring. Daarin verbinden zij zich ertoe de samenwerking binnen het haven- en industriecluster Antwerpen-Rotterdam-Rijn-Ruhr (ARRRA) te verdiepen. Voor het eerst krijgen binnenvaart op afstand en geautomatiseerde binnenvaart een vaste plaats in die overeenkomst.

Grote havens uit het ARRRA-cluster, waaronder Port of Antwerp-Bruges, Port of Rotterdam, North Sea Port, Duisport, Port of Cologne/HGK, Port of Moerdijk en Port of Oostende, namen deel aan de top.

Het cluster Antwerpen-Rotterdam-Rijn-Ruhr is een van Europa's grootste concentraties van havens en industrie. Het genereert ongeveer 65 miljard euro aan toegevoegde waarde en ondersteunt bijna 600.000 banen. Hoge energieprijzen, internationale concurrentie, trage vergunningverlening en versnipperde regelgeving tasten die positie aan. Daarom legden de drie regeringen tijdens de top vier gezamenlijke prioriteiten vast: sterkere circulaire waardeketens, snellere grensoverschrijdende energie-infrastructuur voor CO2 en waterstof, een veerkrachtigere binnenvaart in het licht van klimaatverandering en innovatievere logistiek via geautomatiseerd goederenvervoer over weg en water, naast drones.

De Noordrijn-Westfaalse minister Marcus Optendrenk koppelde die ambitie rechtstreeks aan automatisering en stelde dat dit ‘alleen een concurrentievoordeel wordt als we de regels samen vastleggen’.

De verklaring stelt dat geautomatiseerde en op afstand bediende binnenvaart de sector veiliger, duurzamer en concurrerender kan maken. Ze verwijst naar proefprojecten die sinds 2019 lopen, waaronder sinds 2023 op de internationale Rijn, als bewijs dat veilige en betrouwbare dagelijkse operaties haalbaar zijn. De drie regeringen verbinden zich ertoe te werken aan bredere toepassing op internationale waterwegen.

Op regelgevend vlak steunt de verklaring verdere werkzaamheden aan een geharmoniseerd kader binnen de Centrale Commissie voor de Rijnvaart (CCR), zodat de Rijnregels als model kunnen dienen voor andere internationale waterwegen. De drie regeringen willen ook gezamenlijke onderzoeksprojecten binnen Europese financieringsprogramma's verkennen.

De ambitie reikt verder dan de Rijncorridor zelf. De verklaring wil dezelfde technische vooruitgang uitbreiden naar andere operationele taken aan boord en aan wal, en naar verkeersmanagement voor zowel conventioneel bemande als op afstand bediende schepen. Tegelijk wil ze de sector helpen nieuwe bedrijfsmodellen te ontwikkelen. Als referentie noemt ze een Benelux-paspoort voor grensoverschrijdende geautomatiseerde wegvoertuigen dat begin 2027 wordt verwacht, een precedent dat de drie regeringen ook relevant achten voor de binnenvaart.

Binnenvaart op afstand maakt deel uit van een breder pakket afspraken. In de inleiding roept de verklaring de Europese Commissie op grensoverschrijdende innovatie te steunen en ruimte te maken voor testomgevingen en proefprojecten in de hele ARRRA-regio. De drie regeringen beloven tegelijk overregulering te vermijden en regelgeving gezamenlijk te interpreteren. Voor decarbonisatie willen ze havenvoorstellen ondersteunen voor financiering uit CEF3, het Europees Fonds voor Concurrentievermogen en Horizon Europa.

De verklaring eindigt niet bij de ondertekening. De drie regeringen spraken af de toezeggingen op te volgen via bestaande overlegstructuren en tijdens toekomstige regeringsbijeenkomsten, zodat de agenda actief blijft.

Seafar bedient sinds 2019 binnenschepen op afstand, waaronder sinds 2023 op de internationale Rijn. In de praktijk nemen Remote Operators vanuit Seafars Remote Operation Centers (ROC's) specifieke vaartaken over van de schipper aan boord. Dat gebeurt in een ploegensysteem dat steunt op certificering, toezicht en terugvalprocedures, niet door mensen uit het proces te halen. De verklaring noemt geen enkele operator bij naam, maar de steun voor op afstand bediende scheepvaart door drie regeringen die samen de corridor Antwerpen-Rotterdam-Rijn-Ruhr bestrijken, sluit rechtstreeks bij die aanpak aan.

Politieke steun op dit niveau markeert een omslag. Binnenvaart op afstand evolueert van een reeks proefprojecten naar iets waarvoor nationale regeringen actief een regelgevend en financieel kader voor grensoverschrijdend gebruik opbouwen. De CCR wordt genoemd als het forum waar dat kader vorm krijgt en de Rijn als model voor andere internationale waterwegen. Voor Seafar is dat een welkome erkenning van een aanpak die we vanaf dag één verfijnen. We blijven graag samenwerken met partners in de hele sector, ook binnen de CCR, terwijl dat kader zich verder ontwikkelt.